30-10-2026 JOURE – Als de Eerste Kamer het Belastingplan 2027 van het minderheidskabinet aan het einde van dit jaar afkeurt, kan dat leiden tot grote problemen voor miljoenen belastingplichtigen. Dat heeft te maken met de deadline waar de Belastingdienst aan gebonden is. Op 20 november om 12.00 uur moeten alle wijzigingen in de inkomstenbelasting zijn verwerkt. Daarna begint de Belastingdienst met het opstellen van de voorlopige aanslagen, die vanaf december worden verstuurd.
Als de Eerste Kamer het Belastingplan na 20 november alsnog afkeurt of via een novelle wijzigingen afdwingt, kloppen de voorlopige aanslagen mogelijk niet meer. Die afwijkingen moeten dan later worden hersteld, bij de definitieve aanslag, ongeveer anderhalf jaar later. Dat kan leiden tot navorderingen of terugbetalingen. In de wandelgangen wordt inmiddels al gesproken over „een tweede Toeslagenaffaire, maar dan nog groter”.
Niet ondenkbaar
ChristenUnie-Kamerlid Grinwis bracht het onderwerp afgelopen maandag ter sprake tijdens het Kamerdebat over het Belastingplan. Hij vroeg staatssecretaris van Financiën Eerenberg: „Wat nou als de Tweede Kamer in meerderheid ja zegt tegen het Belastingplan, maar de Eerste Kamer niet?” Dat scenario is niet ondenkbaar. Het minderheidskabinet voert nog altijd moeizame onderhandelingen met de oppositie over steun voor het Belastingplan. Of het kabinet erin slaagt afspraken te maken met partijen die in zowel de Tweede als de Eerste Kamer een meerderheid kunnen leveren, is onzeker.
Eerenberg maakte in zijn reactie op Grinwis duidelijk dat het kabinet deze situatie liever wil voorkomen. Hij noemde het „het scenario dat we echt niet zouden moeten willen met elkaar of aantrekkelijk moeten doen laten lijken, want dat is het niet”.
Hoe werkt de voorlopige aanslag?
Iedereen kan vanaf begin december bij de Belastingdienst een voorlopige aanslag aanvragen voor het volgende jaar. Dat is bijvoorbeeld handig voor mensen die hun hypotheekrenteaftrek maandelijks willen terugkrijgen, in plaats van het bedrag in één keer aan het einde van het belastingjaar te ontvangen. In het daaropvolgende jaar stelt de Belastingdienst de definitieve aanslag vast. Dan wordt duidelijk in hoeverre de voorlopige aanslag overeenkwam met de uiteindelijke belastingverplichtingen. Afhankelijk van de uitkomst moet iemand bijbetalen of krijgt diegene geld terug.
Bij het berekenen van de voorlopige aanslag gaat de Belastingdienst uit van de belastingregels die op dat moment gelden. Als de Eerste Kamer die regels op het laatste moment verandert, bestaat de kans dat de definitieve aanslag anders uitpakt dan de voorlopige berekening.
Het grote uitvoeringsprobleem dat hierdoor dreigt, kan de afweging van senatoren van oppositiepartijen beïnvloeden. Als zij tegen het Belastingplan stemmen, kan dat immers onzekerheid veroorzaken over de inkomstenbelasting en daarmee over het besteedbare inkomen van miljoenen Nederlanders.
Daarmee ontstaat een politiek dilemma voor het minderheidskabinet. Mogelijk neemt het uiteindelijk genoegen met alleen een meerderheid voor het Belastingplan in de Tweede Kamer, in de verwachting dat oppositiepartijen in de Eerste Kamer het plan vervolgens niet zullen durven wegstemmen.
Tot nu toe blijft het kabinet benadrukken dat deze route nadrukkelijk niet wenselijk is. Tegelijkertijd is het minderheidskabinet er door onderlinge meningsverschillen nog altijd niet uit met welke oppositiepartijen het zaken wil doen: „over links” met Pro en Volt, of „over rechts” met JA21, SGP en BBB.
Als de onderhandelingen volledig vastlopen, kan het kabinet er uiteindelijk voor kiezen een gok te wagen. Het zou dan kunnen rekenen op steun van CU, 50Plus en Groep Markuszower in de Tweede Kamer, terwijl het erop vertrouwt dat geen enkele oppositiepartij in de Eerste Kamer de verantwoordelijkheid wil nemen voor mogelijke chaos rond de inkomstenbelasting.
