Verkenning naar mogelijke invulling monitoring bodemgezondheid in Nederland

08-07-2026 JOURE – Sinds december 2025 geldt de Europese richtlijn bodemmonitoring. Deze verplicht lidstaten onder andere hun bodems te monitoren en de gezondheid ervan te beoordelen. De richtlijn geeft lidstaten veel keuzes hoe ze hem in hun nationale wetgeving gaan invullen. Het RIVM en Wageningen Environmental Research hebben deze keuzes op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op een rij gezet. 

Bodemgezondheid gaat over de mate waarin de bodem bijvoorbeeld water kan vasthouden, koolstof kan opslaan, en voedingstoffen aan planten kan geven. De richtlijn moet binnen drie jaar worden omgezet naar Nederlandse wetgeving; uiterlijk 17 december 2031 moet de bodemgezondheid zijn beoordeeld. Daarna moet Nederland dat elke 6 jaar doen. 

Het RIVM wijst in hun verkenning op enkele taalkundige onduidelijkheden en schijnbare tegenstellingen  waar Nederland rekening mee moet houden. Ook is een overzicht gemaakt van de bodemmeetnetten die er zijn of ooit waren, zoals het Landelijke Meetnet effecten Mestbeleid en het CC-NL. Ze geven welke kansen en aandachtspunten er zijn om de meetnetten voor deze Europese richtlijn te gebruiken. 

Verder hebben de onderzoekers drie varianten voor de Nederlandse monitoring beschreven. Daarin verschillen onder andere de doelen die Nederland ermee wil bereiken, het aantal meetlocaties en welke eigenschappen van de bodem worden gemeten. Een van de varianten voldoet precies aan de minimale eisen van de richtlijn. Andere vragen kunnen er niet mee worden beantwoord. De twee andere varianten meten uitgebreider en geven meer inzicht in de bodemgezondheid. De resultaten van deze twee varianten maken het mogelijk informatie te geven voor andere doelen, zoals de natuurherstelwet, klimaatwetgeving of regionaal beleid. 

De onderzoekers adviseren om de monitoring zo te ontwerpen dat betrokken partijen het steunen en dat de resultaten nuttig zijn voor beleid en samenleving. Het is van belang om eerst duidelijk te krijgen welke informatie over bodemgezondheid overheden, landeigenaren- en beheerders en andere betrokkenen nodig hebben en wat beleidsmakers met de monitoring willen bereiken. Zo wordt de richtlijn een kans om beter zicht te krijgen op de bodemgezondheid en om maatregelen te nemen om deze te verbeteren.