29-06-2026 JOURE – In de strijd tegen stikstofdepositie gaat het kabinet bufferzones rond natuurgebieden instellen met extensief beheer. Dat is goed voor de natuur, maar ook voor de maatschappij én de portemonnee – mits de juiste randvoorwaarden worden gecreëerd.
Er zijn vele vormen van grondgebonden extensieve landbouw die kunnen bijdragen aan de stikstof-, water- en natuuropgaven, stelt Ilse Geijzendorffer: biologische landbouw, maar ook biodynamische, regeneratieve, natuurinclusieve, dierwaardige of agro-ecologische landbouw en agroforestry. Iedere agrarische ondernemer heeft daarbij zo zijn eigen economische en maatschappelijke motivatie. Feit is dat al deze ondernemingen samen een netto positief effect hebben op de waterkwaliteit, waterkwantiteit en de natuur. Het gebruik van kunstmest en synthetische middelen zal sterk afnemen, terwijl de biodiversiteit juist toeneemt.
Niet alleen voor de natuur is het een goede ontwikkeling, óók op maatschappelijk en economisch vlak valt veel te winnen.Een accountantskantoor berekende in een kosten-batenanalyse dat de huidige intensieve landbouw jaarlijks tot een netto maatschappelijk verlies van 5,3 miljard euro leidt. Omschakeling naar grondgebonden extensieve landbouw kan deze maatschappelijke kosten sterk verminderen. Daarvoor moeten de randvoorwaarden voor de bedrijfsvoering wel in orde zijn. Vooral op het vlak van toegang tot grond, afzetmarkten, financiering en innovatie schort het daar nog aan.
In de ‘Landbouw- en natuurverkenning’ uit 2025 stelt het Planbureau voor de Leefomgeving dat de overheid met een goed doordacht plan moet komen voor de afwaardering van de grond in deze zones – vooral om prijsspeculatie te voorkomen. Toename van het aantal hectares met grondgebonden extensieve landbouw vraagt daarnaast ook om een schaalsprong in afzet. Urgenda berekende dat zelfs als alle benodigde calorieën in Nederland grondgebonden en extensief geproduceerd worden, er nog hectares overblijven. Er wordt dus een aanzienlijke productie verwacht. Gezien de huidige afhankelijkheid van export van zowel de intensieve als de extensieve landbouw, zal daar meer ruimte moeten komen voor export uit de extensieve landbouw.
Minder dieren per hectare en minder invoer van stikstof via kunstmest en krachtvoer zorgen daarnaast voor lagere stikstofemissie. Om dit te realiseren is een grotere inzet nodig op innovaties. Denk bijvoorbeeld aan technologische innovaties als wiedrobots of elektrificering van landbouwmachines. Opschaling vraagt daarnaast om specifieke sociale innovaties, bijvoorbeeld dat productierisico’s door de keten gedragen worden, of ketenontwikkeling via coöperaties. Doorontwikkeling vraagt ook om een breder palet aan ecologische innovaties zoals natuurlijke plaagbestrijding en beheer van bodemkwaliteit.
