03-04-2026 JOURE – Uit de tussenrapportage van het onderzoeksproject ‘Veenweidesloot van de toekomst’ blijkt dat de ecologische toestand van veel veenweidesloten zorgelijker is dan vooraf werd verwacht. In bijna 200 onderzochte sloten blijkt de biodiversiteit laag, zijn waterplanten vaak afwezig en stapelen problemen rond slib, waterkwaliteit en oeverstabiliteit zich op. Tegelijkertijd is in enkele sloten aangetoond dat herstel mogelijk is, vooral bij terughoudend en zorgvuldig beheer.
Het project ‘Veenweidensloot van de toekomst’ is onderdeel van het Veenweiden Innovatieprogramma Nederland en wordt uitgevoerd in opdracht van het Veenweidenweiden Innovatiecentrum. Uit de metingen blijkt dat in meer dan een kwart van de sloten nauwelijks tot geen watervegetatie voorkomt. Kroos domineert vaak het wateroppervlak, terwijl ondergedoken waterplanten grotendeels ontbreken. De sloten zijn bovendien ondiep en bevatten in veel gevallen een dikke sliblaag, rijk aan fosfaat en stikstof, in concentraties die ongunstig zijn voor plantengroei.
Bij meer dan 95% van de sloten is onderholling van de oevers vastgesteld. In de helft van de gevallen kon een meetstok meer dan 25 centimeter onder de oever worden geschoven zonder weerstand, wat wijst op een sterk verminderde draagkracht. Dit vergroot de kans op afkalving en landverlies, vooral bij hogere waterpeilen. De onderzoekers benadrukken het belang van het afstemmen van belasting op draagkracht, zowel door vee langs de oevers als door zware machines op het perceel. In veel sloten drinken koeien nog direct uit de sloot en vinden maaien en baggeren relatief intensief plaats.
Tegelijkertijd blijkt bij enkele beter functionerende sloten dat terughoudend beheer, volgens het principe “niets doen, tenzij…”, kan bijdragen aan meer stabiliteit en ecologische waarde. Daarbij wordt alleen ingegrepen wanneer waterafvoer of nutriëntenverwijdering echt noodzakelijk is. De onderzoekers benadrukken dat de tussenrapportage een momentopname is. Analyses lopen nog door en beheerexperimenten krijgen de komende periode een vervolg. Concrete adviezen voor toekomstig slootbeheer worden daarom nu nog niet gegeven.
In samenwerking met de beheerders in de praktijk is wel een eerste versie ontwikkeld van een afwegingskader voor oevers in het landelijk gebied. Dit hulpmiddel moet beheerders ondersteunen bij de keuze tussen ecologisch beheer en fysieke inrichtingsmaatregelen. Uitgangspunt is dat herstel in veel gevallen mogelijk is met aangepast beheer, en dat ingrijpende maatregelen pas nodig zijn wanneer dat echt niet anders kan.
