Grote groep Nederlanders ervaart achterstelling

27-10-2026 JOURE – De meeste Nederlanders hebben niet het gevoel dat zij worden achtergesteld. Toch ervaart een aanzienlijke minderheid dat mensen uit hun eigen groep worden benadeeld, terwijl andere groepen volgens hen onterecht worden bevoordeeld. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Vooral op twee maatschappelijke thema’s komt dit gevoel sterk naar voren: wonen en politieke vertegenwoordiging. Zo vindt 30 procent van de Nederlanders dat zij op het gebied van wonen worden achtergesteld. Bij de vertegenwoordiging door de politiek ligt dit percentage op 28 procent. Hoewel het om aanzienlijke groepen gaat, voelt de meerderheid van de bevolking zich op deze terreinen niet benadeeld.

Uit gesprekken van het SCP blijkt dat met name mensen met een mbo-opleiding zich boos maken over het feit dat statushouders in veel gemeenten nog steeds voorrang kunnen krijgen bij het toewijzen van sociale huurwoningen van woningcorporaties. Volgens hen zou de overheid in tijden van woningnood eerst moeten zorgen voor woonruimte voor de eigen bevolking. Zij hebben juist het idee dat politici te veel aandacht en belastinggeld besteden aan nieuwkomers, terwijl de belangen van de eigen inwoners onvoldoende worden behartigd.

Het gevoel dat Sinterklaas wordt afgepakt
Dit sentiment leeft zowel onder mbo-opgeleiden met een migratieachtergrond als onder degenen zonder migratieachtergrond. Op andere gebieden ervaren deze groepen juist dat zij ten opzichte van elkaar worden benadeeld. Zo sprak het SCP met witte Nederlanders met een mbo-opleiding die ervan overtuigd zijn dat rechters mensen van kleur bevoordelen en hen daardoor achterstellen. Mensen van kleur hebben juist het gevoel dat zij zelf met benadeling te maken krijgen.

Ook bij culturele tradities, zoals het Sinterklaasfeest en Zwarte Piet, komen dergelijke tegenstellingen naar voren. Sommige Nederlanders zijn bang dat traditionele Nederlandse feestdagen steeds meer plaats moeten maken voor vieringen als het Suikerfeest en Eid al-Fitr. Mbo-opgeleiden met een migratieachtergrond ervaren daarentegen dat Eid al-Fitr in steden als Amsterdam wel erkenning krijgt, maar in kleinere gemeenten veel minder aandacht geniet.

Strijd om politieke aandacht en maatschappelijke erkenning
Het onderzoek van het SCP richt zich op de manier waarop mensen achterstelling ervaren. De onderzoekers benadrukken echter dat er ook daadwerkelijk sprake is van achterstanden, zowel onder mensen met een migratieachtergrond als onder mensen met maximaal een mbo-2-opleiding.

In het rapport wordt beschreven dat Nederlanders die het gevoel hebben dat zij aan het kortste eind trekken, vaker in een kwetsbare positie verkeren op bijvoorbeeld de woning- en arbeidsmarkt. Daarnaast hebben zij vaker te maken met andere nadelen, zoals een lager inkomen, een beperkter sociaal netwerk of een minder goede gezondheid.

Volgens het SCP beschouwen mensen met een mbo-opleiding de samenleving vaker als een omgeving waarin voortdurend moet worden gestreden om schaarse middelen, politieke aandacht en maatschappelijke waardering.

Bij mensen met een wetenschappelijke opleiding is dat beeld doorgaans anders. Zij lijken vanuit een andere maatschappelijke werkelijkheid naar de samenleving te kijken. Culturele diversiteit wordt door hen vaker gezien als een verrijking in plaats van een bedreiging. Ook hebben zij meer vertrouwen in de eerlijkheid van de rechtspraak en het gevoel dat hun belangen voldoende door de politiek worden vertegenwoordigd.

Ook een groep die zich juist bevoordeeld voelt
De verschillen in de manier waarop mensen hun maatschappelijke positie ervaren, komen eveneens tot uiting in hun stemgedrag. Nederlanders die het gevoel hebben achtergesteld te worden, stemmen relatief vaak op de PVV of Forum voor Democratie. Ook komt het onder deze groep vaker voor dat mensen niet gaan stemmen.

Mensen die zich juist bevoordeeld voelen, kiezen vaker voor partijen als D66, PRO, VVD en CDA. Bij het thema wonen geeft bijvoorbeeld 20 procent van de Nederlanders aan dat zij zich eerder bevoordeeld dan achtergesteld voelen.

Toch neemt het grootste deel van de bevolking geen uitgesproken positie in. De meeste Nederlanders hebben niet het gevoel dat zij worden benadeeld, maar vinden evenmin dat zij een voorkeursbehandeling krijgen. Zij ervaren hun maatschappelijke positie dus als neutraal: niet achtergesteld, maar ook niet bevoordeeld.