13-03-2026 JOURE – De wettelijke doelen voor de verlaging van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden worden niet gehaald, blijkt uit de tweede Monitoring en evaluatie van het programma ‘Stikstofreductie en natuurverbetering’. Ondanks de maatregelen slaat op de meeste natuur nog steeds meer stikstof neer dan die kan verdragen. Het herstel van de natuur blijft achter bij wat er binnen de Europese Unie is afgesproken.
Op verzoek van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur onderzoeken de kennisinstituten PBL, Wageningen University & Research en RIVM de voortgang en effecten van het programma ‘Stikstofreductie en natuurverbetering’ en van het sindsdien vastgestelde beleid. Via verschillende deelstudies en een syntheserapport kijken ze naar zowel maatregelen die de stikstofdepositie verlagen, als naar natuurherstelmaatregelen, die de natuur moeten verbeteren.
De stikstofdepositie op stikstofgevoelige Nederlandse Natura 2000-gebieden nam tussen 2005 en 2023 af met 32%. De daling was niet constant. Tussen 2010 en 2017 was er een stagnatie te zien, waarna vervolgens weer een daling plaatsvond. De stikstofdepositie uit het buitenland, en uit de landbouw, het verkeer en de industrie in Nederland dalen. Bijna de helft van de depositie is afkomstig uit de Nederlandse landbouw, bijna 12% wordt veroorzaakt door het Nederlandse verkeer en vervoer en 2% door de industrie. Ongeveer een derde komt uit buitenlandse bronnen.
Door de daling neemt de mate waarin de kritische depositiewaarde wordt overschreden af. Toch wordt de kritische depositiewaarde van de stikstofgevoelige natuur in een groter gedeelte dan wettelijk mag, nog overschreden. Het percentage stikstofgevoelige natuur waar de depositie onder de grenswaarde lag, is gestegen van ongeveer 21% in 2005 naar 30% in 2023. Voor 2030 wordt 33% ingeschat met de meegenomen maatregelen, terwijl het doel voor dat jaar 50% is. Het is daarmee erg onwaarschijnlijk dat de doelen worden gehaald met de huidige maatregelen.
Om het doel voor 2030 te halen is een vermindering nodig van de stikstofdepositie. Alle stikstofbronmaatregelen dragen samen voor 10 tot 15% bij aan de benodigde vermindering om dat doel te halen. De verwachte daling komt daarnaast voor een belangrijk deel door reductie in het buitenland en andere ontwikkelingen die effect hebben op de stikstofdepositie. De prognose is dat tot 2030 hiermee in totaal ongeveer de helft van de benodigde vermindering wordt gehaald.
De reductie van de stikstofdepositie door alleen bronmaatregelen uit het programma ‘Stikstofreductie en natuurverbetering’ blijft ook ver achter bij de oorspronkelijke verwachting. Sinds de vorige monitoring en evaluatie in 2024 zijn er wel stappen gezet in de uitvoering van bronmaatregelen om de stikstofdepositie verminderen. De meeste vermindering van stikstofdepositie is het resultaat van beëindigingsregelingen in de landbouw, zoals de Lbv en de Lbv-plus. Stikstofreducerende managementmaatregelen en innovaties binnen de landbouw zijn nog onvoldoende uitgewerkt of hebben minder effect dan werd verwacht. Maatregelen in het verkeer, de bouw en de industrie zijn wel grotendeels uitgevoerd.
Om de natuur te herstellen en in stand te houden, zijn maatregelen nodig die zich richten op meerdere drukfactoren. Drukfactoren, waaronder verdroging en verzuring door stikstof, moeten blijvend worden verminderd om de natuur op een duurzame manier te herstellen en behouden. Maatregelen die hiervoor nodig zijn, zijn vaak ingewikkeld en lastig uit te voeren, zoals verhoging van het grondwaterpeil en extensivering van landbouw rondom Natura 2000-gebieden.
De focus ligt nu vooral op de eenvoudig uit te voeren kortetermijnmaatregelen, zoals plaggen en maaien, om de negatieve gevolgen van stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden tegen te gaan. Deze maatregelen kunnen alleen niet steeds worden herhaald zonder dat de natuurkwaliteit uiteindelijk toch verslechtert. Daarnaast zijn er terugkerende kosten verbonden aan deze kortetermijnmaatregelen.
Wettelijk is vastgelegd dat het programma moet worden bijgesteld als doelen niet worden gehaald. Dat is tot nu toe nog niet gebeurd. Het huidige programma ‘Stikstofreductie en natuurverbetering’ moet worden vernieuwd, met aandacht voor andere drukfactoren naast stikstofdepositie, én met een langetermijnvisie. De aanpak van stikstofreductie en natuurherstel vraagt om diverse maatregelen en nauwe samenwerking tussen overheden en sectoren zoals de landbouw en terreinbeheerders. Een meer samenhangende benadering, met betere afstemming tussen bron- en natuurmaatregelen, vergroot de effectiviteit. Monitoring en nieuwe inzichten moeten leiden tot tijdige aanscherping van het beleid.
Details zijn te vinden in het rapport ‘Monitoring en evaluatie van het programma Stikstofreductie en Natuurverbetering‘.
